Politika i sport - gde je granica?

Sport je star gotovo koliko i sama ljudska civilizacija. Oduvek je imao veoma važnu ulogu u društvenom životu svih ljudskih zajednica, od najstarijih vremena do danas. Međutim, u vreme najrazličitijih vrsta medija, interneta i društvenih mreža, sport je doživeo do sada neviđenu popularnost. Ta popularnost ima nužno i dobre i loše strane. Ogroman broj ljudi širom sveta može da prati najrazličitije sportske događaje sa najudaljenijih krajeva planete, što je svakako dobro. Međutim, takva popularnost donosi i neželjene efekte. Mnoge uticajne političke grupe, elite, organizacije i finansijski moćni pojedinci u sve većoj meri koriste ovu popularnost za svoje lične interese koji često mogu biti suprotstavljeni interesima naroda. Zbog čega je sport tako pogodan za manipulaciju širokim narodnim masama?

Karl fon Klauzevic je rekao da je rat produžetak politike drugim sredstvima. Prvi predsednik nezavisne Hrvatske Franjo Tuđman je rekao da je sport nastavak rata drugim sredstvima. S obzirom na činjenice koje sport svrstavaju u jedno od osnovnih političkih oruđa kojim se ostvaruju najrazličitiji ciljevi, ovakvu tvrdnju bivšeg predsednika Hrvatske treba shvatiti krajnje ozbiljno. Nikada pre ova plemenita društvena aktivnost nije korišćena za ostvarivanje političkih ciljeva na ovako perfidan način kako se to čini prethodnih decenija. To se čini na veoma raznolike načine, prilagođene lokalnim političkim i ekonomskim prilikama, kulturi, tradiciji i aktuelnim događajima u nekoj državi. Sport se koristi za mobilizaciju masa u različite svrhe – pobede na izborima, referendumima, promovisanje separatizma, za različite ratnohuškačke kampanje, a u ekstremnim prilikama i za ratnu propagandu. Na koji način su se ove metode primenjivale u realnoj političkoj praksi?

Sport kao nastavak politike drugim sredstvima – slučaj Hrvatska

Prethodno navedenu misao da je sport nastavak rata

drugim sredstvima prvi demokratski izabrani predsednik Hrvatske pokušao je da primeni u praksi. Uspešno ili ne, procenite sami. Ono što niko ko barem površno prati sport ne može osporiti je činjenica da je u Tuđmanovo vreme stvoren kult hrvatske fudbalske reprezentacije, kakav nema nijedna zemlja u okruženju. Prepoznatljivi dresovi, politička podrška vrha države i pravi način vođenja svih selekcija te zemlje doveli su do toga da ona ima najviše reprezentativnih uspeha u “najvažnijoj sporednoj stvari na svetu” od svih država u regionu. Formiranje kulta reprezentacije Hrvatske je došlo u pravom trenutku za politički establišment u Zagrebu, i taj kult je iskorišćen kako u unutrašnje, tako i u spoljnopolitičke svrhe. Sa druge strane, veštačka promena imena najpopularnijeg hrvatskog kluba je primer kako se nasilnim prekrajanjem tradicije gube politički poeni. 1993. godine Tuđman je promenio ime zagrebačkog Dinama u Kroacija. Zagrebački klub je nosio ovo ime sve do njegove smrti i konačno je promenjeno 2000. godine. Treba reći da ovo ime nikada nije u pravom smislu te reči zaživelo među navijačima ovog kluba. Više je predstavljalo nužno zlo jednog vremena i pokušaj veštačkog prekrajanja istorije. Takvi potezi i radikalni rezovi obično ne urode plodom u društvenom životu uopšte. Nije sasvim sigurno šta je Tuđman želeo da postigne u političkom smislu promenom imena popularnog kluba. S obzirom na njegovu opsednutost istorijom (imao je čak sedam savetnika za istorijska pitanja), veoma je verovatno da je time želeo da napravi otklon od komunističkog nasleđa prethodne države i klubova sa istim imenom širom nekadašnjeg Varšavskog pakta.

Sport i pitanje identiteta – slučaj Crna Gora

Za razliku od hrvatske političke elite koja je u kriznom vremenu za

Samo sport ili pitanje identiteta?

tu državu sport koristila u političke svrhe kao produženu ruku politike, postoje u našem okruženju države u kojima je sport u politici do te mere važan da je postao pitanje identiteta. Naravno, reč je o Crnoj Gori i režimu DPS-a koji je sa promenljivim koalicionim partnerima ili sam na vlasti već pune 24 godine. Bilo je pokušaja od strane određenih akademskih krugova da crnogorski partijski sistem u teoriji predstavi kao sistem sa predominantnom partijom, opravdavajući mahinacije koje aktuelni režim primenjuje zarad opstanka na vlasti već dve decenije. Taj režim nije izuzetak od pravila da se sport koristi zarad promocije novonastale države, ali i za unutrašnja politička pitanja i međupartijske sukobe. Od ponovnog sticanja crnogorske nezavisnosti 2006. formirane su selekcije te zemlje u svim sportovima. Od tog trenutka sport u susednoj državi postaje veoma ozbiljno pitanje identiteta i nacionalnog izjašnjavanja. Posebno je situacija napeta kada se igra vaterpolo, sport od nacionalnog značaja za Crnu Goru. Ozbiljan rivalitet vlada među dva najbolja kluba – Primorca iz Kotora i Jadrana iz Herceg Novog. Ovaj rivalitet verovatno ne bi bio do te mere izražen da nije potkrepljen nacionalnim identitetom. Za Primorac navijaju uglavnom Crnogorci, dok za Jadran navijaju uglavnom Srbi. Vaterpolo reprezentacija Crne Gore režimu Mila Đukanovića služi za promociju države, pa su najčešći putnici gostovanja vaterpolista članovi vladajućeg DPS-a i ljudi bliski režimu uopšte. Sportisti koji ne žele da nastupaju za Crnu Goru i odluče da svoju reprezentativnu karijeru nastave u srpskim selekcijama se u Crnoj Gori karakterišu kao izdajnici, dok ti isti krugovi ne vide problem u činjenici da neke od najboljih srpskih rukometašica nastupaju za reprezentaciju Crne Gore. Takvi primeri postoje i sa srpskim sportistima koji nastupaju za razne strane selekcije, pa se ta pojava ne diže do nivoa državnog pitanja prvog prioriteta.

Sport i pitanje državnosti – slučaj Bosna i Hercegovina

Bosna i Hercegovina je zemlja sa verovatno najsloženijim političkim

Obeležja tzv. Armije BiH na utakmicama su česta

sistemom na svetu, država koja opstaje samo zahvaljujući snažnom pritisku međunarodnog faktora. U takvom okruženju ni jedno društveno pitanje ne može da prođe bez političke konotacije, pa tako ni sport. Za selekcije BiH u svim sportovima u toj državi po pravilu navijaju Bošnjaci. Udeo Srba i Hrvata koji navijaju za BiH je zanemarljivo mali, kao i broj sportista ova dva naroda koji se takmiče u selekcijama BiH. Prirodan sled stvari iz bošnjačkog ugla gledanja je da su oni koji ne navijaju za “svoju” državu izdajnici. Međutim, zbog čega čitava Republika Srpska navija za Srbiju, a čitava zapadna Hercegovina za Hrvatsku? Prvo, Srbi iz RS Srbiju doživljavaju kao svoju matičnu državu. Isto se može reći i za Hrvate iz Federacije BiH. Bošnjaci nemaju drugu državu osim BiH i doživljavaju je kao da više pripada njima nego drugim dvoma narodima. Sa te strane je stvar potpuno jasna. Međutim, dodatnom animozitetu dva konstitutivna naroda prema reprezentaciji BiH doprinose ispadi njenih navijačkih grupa i obeležja i transparenti kojima se one služe na utakmicama. Bošnjački politički establišment u Sarajevu verovatno misli da je sasvim normalno da Srbi iz Republike Srpske navijaju za Bosnu i Hercegovinu uprkos tome što su ratna obeležja tzv. Armije BiH od čijeg noža su Srbi bežali kroz prozore svojih stanova redovna pojava na tribinama i neizostavni deo navijačkog folklora, ili uprkos tome što omiljena pesma navijača BiH sadrži stih „gazi sve četnike“. Časovi istorije i elementarne logike im ne bi škodili siguran sam. Ukoliko je Bosna i Hercegovina država tri konstitutivna naroda i dva ravnopravna entiteta, onda je najmanje što možemo da očekujemo poštovanje i jednak odnos prema svima, kako u političkom životu tako i u sportu.

Sport i pitanje identiteta i državnosti – primer BJR Makedonija

Verovatno najsloženiji primer korišćenja sporta u političke svrhe

"Makedonska falanga" u službi VMRO-DPMNE

dolazi iz susedne BJR Makedonije. Rastrzana političkim i etničkim sukobima unutar same države, Makedonija ima problem čak i sa imenom države zbog čega je u dvodecenijskom sporu sa susednom Grčkom. U ovakvoj gotovo bezizlaznoj istorijskoj situaciji za južnog suseda koriste se dva osnovna sredstva političke manipulacije. Jedno je najblaže rečeno slobodno tumačenje istorije koje nije strano mnogima na bivšim jugoslovenskim prostorima, a drugo je sport. Makedonski državni simboli su stvoreni kompromisom sa grčkom stranom. Međutim, na sportskim događajima često se mogu videti makedonski navijači koji nose zastave sa zvezdom iz Vergine koja simbolizuje antičku Makedoniju, i koja je bila simbol te države pre dogovora sa Grcima. Takođe, na evropskom prvenstvu u rukometu održanom u Beogradu pre nekoliko godina na ulicama su se mogli videti makedonski navijači obučeni po uzoru na antičku makedonsku falangu, kao i sa majicama na kojima su prikazane mape velike Makedonije koja obuhvata Pirinsku, Vardarsku i Egejsku Makedoniju i proteže se od Preševa u Srbiji na severu čak do Egejskog mora na jugu. Ovakva ikonografija navijača Makedonije treba ovu zemlju da predstavi kao istorijskog naslednika antičke Makedonije, da naglasi velikomakedonske pretenzije na region, kao i da pitanje imena našeg suseda podigne na viši međunarodni nivo. Ne treba posebno naglašavati da Grčka na sve ove događaje gleda sa neodobravanjem, i da čak u televizijskim prenosima sportskih događaja ne prikazuje ime Makedonije. U sveopštem političkom, ekonomskom i svakom drugom beznađu ovakve događaje na sve načine podstiče vladajuća VMRO-DPMNE za svoje ciljeve. Čitav ovaj skup događaja postepeno poprima obeležja opšte histerije, i tome se ne nazire kraj.

Sport i pitanje priznanja i promocije države – slučaj tzv. Kosovo

U južnoj srpskoj pokrajini pitanje sporta nije pitanje etničkog, već političkog identiteta. Naime, samoproglašene institucije takozvanog Kosova sport koriste kao sredstvo ostvarivanja priznanja države, kada to već samoproklamovana politička elita u Prištini nije u stanju da uradi na drugim poljima. Narkodilerski marionetski režim u Prištini pokušava da različite sportske saveze tzv. Kosova ugura u međunarodne sportske federacije kako bi sportisti predstavljali tu tvorevinu u međunarodnoj areni. U tome prednjači naravno Fudbalski savez Kosova predvođen nekadašnjim igračem Partizana Fadiljom Vokrijem, koji već duže vreme bezuspešno pokušava da takozvano Kosovo načini članicom međunarodne fudbalske federacije FIFA. Vokri i samoproglašena prištinska vlast znaju da je „najvažnija sporedna stvar na svetu“ idealno sredstvo za promociju te tvorevine nedovoljno poznate u svetu. Potencijalno učešće klubova iz južne srpske pokrajine i eventualno reprezentacije tzv. Kosova u fudbalu doprinelo bi popravljanju ugleda ove tvorevine u očima međunarodnog javnog mnjenja. Za sada u tome samoproglašene vlasti u Prištini nemaju nikakvog uspeha, a neće ga ni imati ukoliko se situacija u međunarodnoj areni ne bude drastično promenila u korist tzv. Kosova. A to je malo verovatno očekivati da se dogodi.

Sport kao sredstvo sticanja političkih poena – slučaj Srbija

Kada je reč o zloupotrebama sporta i sportista u političke svrhe ni

Sakupljanje političkih poena uz pomoć sportista je česta pojava

naša zemlja nažalost nije izuzetak. Na primer, utrkivanje političara ko će se slikati sa našim najboljim sportistom Novakom Đokovićem polako postaje degutantno. U tome je prednjačio bivši predsednik republike Boris Tadić, koji je čak i sahranu dede našeg najboljeg sportiste koristio za jeftine političke poene u predizbornoj kampanji. Malo stariji se sećaju pokušaja režima Slobodana Miloševića da prikupi političke poene koristeći srebrnu medalju koju su naši odbojkaši osvojili na olimpijskim igrama u Sidneju 2000. godine. Ni tom režimu ovakav vid političkih poena nije bio od pomoći, jer je za samo dva meseca pao i otišao na smetlište istorije pod pritiskom osiromašenog i prevarenog naroda. U našoj zemlji i regionu nažalost ne izostaje ni prisustvo sportista na velikim političkim manifestacijama različitog tipa – predizbornim reklamnim spotovima, velikim konvencijama političkih stranaka, pozivanja na referendum, javnom iskazivanju podrške određenom političkom kandidatu, pa i otvorenog širenja mržnje prema susednim državama i narodima. Ovakav vid učešća sportista u političkim događajima donosi poene političkim elitama kod onih koji društvene događaje prate površno. A takvih je nažalost mnogo, od Vardara pa do Triglava.

Sport kao sredstvo skretanja pažnje – slučaj Bahrein

Neki sportski događaji od planetarnog značaja su u određenim

Vapaj za pomoć ugnjetavanog naroda iz Bahreina

trenucima bili korišćeni kao sredstvo da se u prvi plan stave politički problemi u njihovoj blizini ili da se skrene pažnja na krupne političke promene koji su u toku u nekoj državi. Najbolji primer za takvu vrstu upotrebe sporta u političke svrhe su problemi oko održavanja trke Formule 1 u Bahreinu. Pažnja medija koji se bave sportom jedno vreme je bila usmerena na događaje u toj maloj državi u Persijskom zalivu. Naime, revolucije tzv. Arapskog proleća nisu zaobišle ni Bahrein, gde već gotovo dve godine besne žestoki sukobi između naroda pretežno muslimana šiita i sunitske kraljevske porodice. Nedovoljno informacija koje dobijamo putem medija o ovom sukobu mogu se veoma jednostavno objasniti. Sunitsku kraljevsku porodicu u sukobu sa većinskim šiitima podržava ekstremni sunitski režim u susednoj Saudijskoj Arabiji, dok šiite pomaže Iran. Vojska i policija Bahreina uz svesrdnu podršku saudijske vojske koja je direktno intervenisala u ovom sukobu mesecima brutalno slamaju bilo kakav pokušaj otpora naroda protiv vlasti. Na ovakav razvoj situacije upadljivo izostaje reakcija “svetskog policajca”, Sjedinjenih Država. Dok u drugim državama Bliskog Istoka svetska sila broj jedan participira podržavajući pobunjenike ili režime koji se sa pobunom suočavaju, po pitanju Bahreina se ne oglašava. Ovakav međunarodni položaj Bahrein ima zahvaljujući nekoliko faktora. Najpre, u Bahreinu se nalazi komanda Pete flote Sjedinjenih Američkih Država kojima one kontrolišu vitalni strateški region Persijskog zaliva, a samim tim i najveći deo regiona Bliskog Istoka. Spoljnopolitičkim interesima SAD nikako ne može služiti na čast da se u medijima govori o brutalnosti bahreinske i saudijske vojske, njihovih saveznika u tom delu sveta. Zatim, Bahrein je jedan od najvećih izvoznika nafte i prirodnog gasa na Bliskom Istoku. Ovi energenti donose 60 posto prihoda bahreinskom budžetu, a u saradnji sa Kuvajtom i Saudijskom Arabijom energenti se prerađuju i isporučuju na inostrana tržišta, pretežno naravno u SAD i zemlje Evropske Unije. Uz Katar, Bahrein je jedan od najvećih svetskih proizvođača tečnog prirodnog gasa, koji ne zahteva gasovodnu mrežu već ga je moguće transportovati tankerima do krajnjih potrošača. To ovu zemlju čini izrazito pogodnom za transport ovog energenta na tržišta Sjedinjenih Država i Evropske Unije. Prema indeksu privredne slobode kojim se meri stepen ekonomskih sloboda u svetu, Bahrein se diči prvim mestom na Bliskom Istoku. Međutim, iza blještavila nebodera Maname i hvalospeva koji na račun ove zalivske zemlje stižu od strane njenih saveznika iz Vašingtona krije se brutalna politička represija nad golorukim narodom koji traži svoja elementarna prava. U medijskoj blokadi u kojoj se nalaze, vođama bahreinskih pobunjenika je jedina mogućnost da sa svojim problemom izađu u svetsku javnost pokušaj blokade održavanja trke Formule 1 u njihovoj zemlji. Kako ova zemlja nije poznata po uspesima u profesionalnom sportu, „najbrži cirkus na svetu“ je bila idealna prilika da se skrene pažnja na realno stanje ljudskih prava u ovoj nemirima zahvaćenoj državi.

Sport kao sredstvo skretanja pažnje –slučaj Kina

Drugi primer usmeravanja pažnje svetske javnosti na neki politički događaj pomoću sporta je pokušaj korišćenja Olimpijskih igara održanih u Pekingu 2008. godine u političko – propagandne svrhe. Verovatno najbolje i najimpresivnije organizovane Olimpijske igre u istoriji određene političke grupe koje su u sukobu sa komunističkim rukovodstvom u Pekingu su iskoristile da dobiju na publicitetu. Bolje prilike od najvećeg i najgledanijeg sportskog događaja na planeti nije moglo da bude. Dok su se stotine miliona ljudi divile načinu na koji su Igre organizovane, određeni politički, medijski i lobistički krugovi bliski Vašingtonu i Briselu iskoristili su za vraćanje određenih političkih pitanja na međunarodnu medijsku agendu – pitanja Tibeta i Sinkjanga. Udarne vesti zapadnih medija prenosile su proteste u tibetanskim gradovima, kao i proteste Tibetanaca u egzilu protiv kineske vlasti, navodeći primere „kršenja ljudskih prava“ Tibetanaca, po oprobanom receptu širom sveta. Takođe, ni krajnja zapadna kineska provincija Sinkjang koju naseljava pretežno muslimansko stanovništvo nije izostavljena iz medijskih manipulacija. Sukobi koji su tamo tinjali između muslimanskih separatista i centralnih vlasti u Pekingu koristili su se za prikazivanje navodnog ugnjetavanja muslimanskog stanovništva i tražilo se otvoreno mešanje međunarodnog faktora u unutrašnja kineska pitanja radi rešavanja ovog „problema“. Poznato?

Zaključak

Sport se može koristiti u političke svrhe na bezbroj različitih načina, a iz priloženog se može videti da je mnogo varijanti već isprobano u političkoj praksi od kada sport postoji, a priloženi su samo neki primeri iz nama najbližeg okruženja i iz nekih malo poznatih država. Međutim, efekti upotrebe sporta u političke svrhe mogu u potpunosti biti ostvareni samo u društvima bez duge demokratske tradicije, sa niskom političkom kulturom i u društvima sa velikim procentom neobrazovanog stanovništva. Takve su nažalost zemlje bivše Jugoslavije, a političke elite „jugosfere“ to koriste u manipulacione svrhe i za usmeravanje pažnje javnog mnjenja tamo gde im to odgovara. Ukoliko se oko nekog sportskog događaja podiže neuobičajena tenzija ili se tom događaju pridodaju političke konotacije, kristalno je jasno da su u igri daleko veći interesi od sporta – novac i moć. Ovi interesi se vešto maskiraju kategorijom koje široke narodne mase obožavaju, ali očigledno nisu kadre da zaista shvate šta predstavlja – patriotizmom.

Mađarski iredentizam - stvarnost ili mit?

U mom prethodnom tekstu o aktuelnim političkim promenama u Mađarskoj bilo je reči o ustavnim promenama i uopšte promenama u legislativi našeg severnog suseda koje se sprovode i u trenutku dok pišem ove redove. Aktuelna vlast u susednoj državi krupnim koracima korača u političke promene, a dobar deo tih promena mogu biti zabrinjavajuće za sve susedne države. Mađarska menja ime, politička moć se koncentriše u ruke jednog čoveka i jedne političke opcije, a ideje o obnovi nekada moćne i velike mađarske države dobijaju krila. Gde je koren svemu tome? Postoji li istorijska konstanta koja prožima aktuelne događaje, i šta služi kao temelj današnjoj mađarskoj politici na svim poljima? Pokušaću da dam odgovor na to pitanje.

Mađari nisu starosedeoci na evropskom kontinentu. Oni su se u Evropu, tačnije Panonsku niziju doselili u 9. veku pod vođstvom svog prvog vladara Arpada, a 1000. godine su primili hrišćanstvo pod svetim Ištvanom. Od tada mađarski narod i država predstavljaju faktor bez koga se ne može zamisliti nijedan ozbiljniji geopolitički događaj u centralnoj i južnoj Evropi. Mađarska država je vekovima opstajala u promenljivim oblicima, a najveće promene je doživela u dvadesetom veku, u doba najvećih i najdinamičnijih političkih promena u istoriji Evrope. U prošlom veku Mađarska je prešla dugačak put od moćne Austro-Ugarske carevine koja se raspala u vihoru Prvog svetskog rata, preko Mađarske Sovjetske Republike, Kraljevine Mađarske, Narodne Republike Mađarske u sovjetskoj sferi uticaja, Republike Mađarske od 1990, sve do januara 2012. godine i Mađarske kakvu imamo danas nakon velikih ustavnih promena pod vođstvom vlade premijera Viktora Orbana. Svaka od ovih istorijskih epoha je, ma koliko kratko trajala, ostavila neizbrisive tragove u mađarskoj politici, kulturi, državnosti i svesti naroda. Ali ni jedan događaj iz istorije ove države neće prouzrokovati više polemika, sporova ni želje za revizijom kao što je to učinio Trijanonski sporazum, potpisan 1920. godine.

Mađarske granice pre Trijanonskog sporazuma

Ovaj sporazum je presudno odredio dalji tok istorije kada su odnosi Mađarske prema susedima u pitanju, u najnegativnijem smislu te reči. On je jedan u nizu mirovnih sporazuma nametnutih poraženim državama u Prvom svetskom ratu u okviru Pariske mirovne konferencije, nazvan po palati u Versaju u kojoj je potpisan. Od svih država koje su se našle na poraženoj strani u Velikom ratu ubedljivo je najgore prošla Mađarska. Trijanonskim sporazumom je odlazak Austro – Ugarskog carstva u istoriju formalizovan, Mađarska je izgubila dve trećine svojih teritorija, a milioni etničkih Mađara su ostali da žive van granica svoje matice. Ovakav poraz Mađari nikada nisu zaboravili. Čuvanje tragičnih istorijskih događaja od zaborava nije neobično za nacije koje drže do sebe, ali ono što nas treba da brine je činjenica da se Mađari sa ovakvim ishodom drugog najvećeg sukoba u svetskoj istoriji nikada nisu pomirili. U svesti mađarskog naroda Trijanon je ostao kao najveća istorijska nepravda koja mora biti ispravljena. Nove mađarske granice predstavljale su odraz težnji pobedničkih zemalja u ratu ( uvećane Rumunije, Čehoslovačke, novonastale Kraljevine SHS), dok su ga Mađari doživeli kao otimanje teritorija koje su joj oduvek pripadale. Ovo pitanje je nakon poraza u Prvom svetskom ratu donekle bilo gurnuto pod tepih usled nemoći tadašnjeg mađarskog rukovodstva da bilo šta učini po tom pitanju. Teška situacija u kojoj se našla ratom razorena Evropa zahtevala je bavljenje životnim problemima umesto ispravljanja istorijske nepravde iz mađarskog ugla posmatranja.

U međuratnom periodu Mađarska je proživljavala teške trenutke, ništa manje od ostalih država koje su se našle na poraženoj strani u Velikom ratu. Inflacija je divljala, siromaštvo je postalo svakodnevnica, a beznađe jedino viđenje budućnosti. Evropu je dodatno u očaj bacila velika ekonomska kriza krajem dvadesetih godina prošlog veka. U političkoj i sociološkoj nauci je poznato da su ovakvi preduslovi veoma pogodno tle za bujanje ekstremnih ideologija i njihovo sprovođenje u delo. Mađarska može poslužiti kao knjiški primer ovakvog razvoja događaja. Revizionističke težnje, posmatranje Trijanona kao istorijske nepravde nanete mađarskom narodu i tešku ekonomsku situaciju iskoristili su mađarski nacisti. Dolaskom Adolfa Hitlera na vlast u Nemačkoj tridesetih godina, širom Evrope su u svom delovanju ohrabreni režimi koji počivaju na sličnoj ideologiji sveprisutnosti države, mržnje, antisemitizma i antislovenstva. Ovakve ideje su u Mađarskoj dobile vetar u leđa kada je na vlast došao regent Mikloš Horti od Nađbanje (Vitéz Nagybányai Horthy Miklós). 

Regent Mikloš Horti sa Adolfom Hitlerom

Mikloš Horti je kontroverzna istorijska ličnost. Učestvovao je u gušenju pobune mornara u Boki Kotorskoj 1918. godine, učestvovao je u agresiji na Kraljevinu Jugoslaviju i Sovjetski Savez, odgovoran je za ratne zločine nad civilima na okupiranim teritorijama i deportaciju stotina hiljada mađarskih Jevreja u logore smrti. Bio je mađarski regent do oktobra 1944. kada je uhapšen od strane dotadašnjih saveznika nacista i poslat na izdržavanje kazne u Nemačku. Marionetski Hortijev režim se između ostalog stavio i u službu režima NDH i pružio ustašama utočište za vojnu obuku u mestu Janka Pusta, gde su dobijali neophodna znanja za rušenje jugoslovenske države i odakle su nesmetano mogli da vrše terorističke napade na njenoj teritoriji. Istine radi treba reći da se nisu svi stavili u službu Hortijevih zločinaca. Blistavi primer u tmurnom istorijskom periodu je čuveni kompozitor Bela Bartok, koji je 1931. odbio da primi odlikovanje “Korvinovu medalju” iz ruku Mikloša Hortija, videvši kojim putem Mađarska ide. Na kraju je ovaj muzički velikan bio prinuđen da napusti svoju otadžbinu 1940. godine. Još mađarskih intelektualaca uključujući i pisca Lajoša Zilahija su potpisali “Apel savesti” kada su shvatili da mađarske vlasti otvoreno propagiraju rasizam i antisemitizam i da situacija izmiče kontroli. Međutim, ništa nije moglo da stane na put ideji obnove velike mađarske države pod Hitlerovom čizmom. Mađarska se ponovo uključila u rasparčavanje okolnih država, u cilju ostvarenja viševekovnog sna – velike mađarske države pod krunom Svetog Ištvana. Mađarska je sebi tako utabala put učešća u ponovnom rasparčavanju okolnih država, ali i siguran put u propast.

Mađarski okupator likvidira nemađare u Novom Sadu

Teritorije koje je mađarska vojska okupirala u Drugom svetskom ratu nisu se poklapale sa megalomanskim ambicijama mađarskih nacionalista i snova o Mađarskoj od Rijeke do Karpata. Međutim, krenulo se u ostvarenje plana. Mađarski okupator je munjevitom akcijom porazio jugoslovensku vojsku i zauzeo celokupne teritorije Bačke i Baranje, što se uklapalo u nacistički plan rasparčavanja Srbije. Tokom okupacije Bačke su počinjeni brojni zločini nad civilnim stanovništvom u gotovo svim mestima. Vrhunac bolesnih ambicija regenta Mikloša Hortija je krvava Novosadska racija. Ovaj pakleni plan je smišljen u Budimpešti 12. januara kako bi se jedan dobar deo okupirane Bačke etnički očistio od nepoželjnih etničkih elemenata. Krvavi pir Hortijevih nacističkih hordi je počeo već samim napadom na Srbiju tokom okupacije pojedinih mesta, nastavio se sredinom januara u bačkim selima u okolini Novog Sada – Gardinovcima, Đurđevu, Mošorinu, Titelu, Žablju itd, a vrhunac varvarstva je dostignut između 21. i 23. januara 1942. godine kada je najmanje 3000 građana Novog Sada nemađarske nacionalnosti završilo u hladnim vodama Dunava. O ovom nezapamćenom zločinu mađarskog fašističkog okupatora svedoči spomenik “Porodica” koji se nalazi na obali Dunava u Novom Sadu. Hiljade Novosađana nemađarske nacionalnosti je progutao ledeni Dunav u samo dva dana, a komandanti zločinačkih Honveda su ushićeno izveštavali svoje nalogodavce u Budimpešti o zločinima koje su počinili nad nemađarima u tom delu srpske Vojvodine. Iz Budimpešte je za to vreme stizalo odobravanje od samog vrha vlasti Hortijeve Mađarske. Ovaj događaj je umalo ostao prepušten zaboravu, a samo zahvaljujući naporu nekolicine ljudi za ovaj zločin zna čitava naša otadžbina.

Mađarska se i u ovom svetskom sukobu našla na poraženoj strani, slomom sila Osovine je vraćena u svoje trijanonske granice, i tada se činilo da je svaka nada u obnavljanje velike države izgubljena. Mađarska se u novoj hladnoratovskoj podeli sveta našla u sovjetskoj interesnoj sferi. Tada su mađarski interesi logično bili skrajnuti na margine, a ukoliko im se i davao značaj, oni su bili prilagođavani aktuelnoj geopolitičkoj siutaciji u Hladnom ratu. 1956. godine je, na prve znake slabosti Moskve, došlo do antisovjetske pobune koja je u krvi ugušena, i trebala je da posluži kao primer svim državama Varšavskog pakta da će proći isto. Hruščov je poslao tenkove u Budimpeštu i time sprečio najavljeno mađarsko istupanje iz Varšavskog pakta. Revolucionarne mađarske snage su veoma brzo bile poražene, a 20.000 ljudi je izgubilo živote u borbama. Time je sudbina Mađarske bila zapečaćena, sve do raspada Sovjetskog Saveza i kraja blokovske podele sveta, na prelasku u poslednju deceniju 21. veka. Brutalno iskustvo Mađara sa višedecenijskom sovjetskom okupacijom probudio je ambicije za brzo učlanjenje Mađarske u Evropsku Uniju, NATO savez, kao i za obnovu nekada moćne države. Takvim razvojem situacije osvežena su i sećanja na Trijanon.

Grb stranke JOBBIK u obliku granica velike Mađarske

Pripadnici Mađarske garde bliske JOBBIK-u

Kakav odnos prema velikomađarskoj ideji imaju aktuelne parlamentarne stranke u susednoj državi? U Mađarskoj je na vlasti FIDES premijera Viktora Orbana koji ima ubedljivu dvotrećinsku većinu u Parlamentu, i za odluke koje sprovodi mu nije potrebna gotovo nikakva saglasnost opozicije, pa čak i kada je u pitanju promena Ustava. Ustavne i zakonske promene su donele promenu imena države, drastično uskraćivanje prava nacionalnim manjinama i verskim zajednicama, manipulaciju popisom stanovništva, ograničavanje slobode medija, ali i simboličke promene koje za cilj imaju stvaranje temelja za obnovu velike Mađarske. Sa druge strane, opozicija je u susednoj državi ideološki duboko podeljena, ali u velikomađarskim idejama se posebno ističe JOBBIK – Pokret za bolju Mađarsku, ultradesničarska politička partija koja ne skriva svoje ambicije da jednoga dana obnovi veliku mađarsku državu pod krunom svetog Ištvana. Za ostvarenje ovog cilja ova ekstremna politička opcija ne bira sredstva. Ona se pored parlamentarnih i ostalih demokratskih sredstava služi i onim u demokratskim zemljama nedozvoljenim – širenjem nacionalne, rasne i verske mržnje, posebno prema Romima i Jevrejima, a ne preza ni od upotrebe sile za ostvarenje svojih ciljeva, van bilo kakvog državnog okvira. Naime, JOBBIK poseduje i jednu vrstu sopstvenih paravojnih formacija – takozvanu Mađarsku gardu. Ova formacija se bavi ostvarivanjem političkih ciljeva pronacističkog JOBBIK-a na terenu – zastrašuje Rome, Jevreje i ostale nemađare, protiv Roma neretko upotrebljava i fizičku silu, a u tome neretko ima političku podršku sa govornice mađarskog parlamenta. Naime, veoma često poslanici opozicionog JOBBIK-a za govornicom mađarskog parlamenta govore o potrebi prestanka „romskog parazitizma“, o „ciganskom teroru“ koji se po njihovom mišljenju sprovodi nad etničkim Mađarima itd. Oštre kvalifikacije upućene romskoj nacionalnoj manjini u susednoj državi idu čak i do toga da se Romi u nekim prilikama javno pozivaju da napuste Mađarsku. Ohrabreni političkom podrškom iz najvećeg zakonodavnog tela u državi, ekstremisti širom Mađarske zastrašuju manjine, ograničavaju im osnovne demokratske slobode, i ispisuju grafite kojima bi moralo da se pozabavi tužilaštvo.

Velikomađarska ideja teritorijalno obuhvata čitavu teritoriju Slovačke, veći deo Hrvatske, značajne delove Rumunije i Srbije, kao i manje delove Ukrajine, Slovenije, Austrije, Češke i Poljske. Odnosi Mađarske sa ovim državama se trenutno mogu oceniti korektnim, ali primetna je izvesna zategnutost pojačana dolaskom na vlast premijera Viktora Orbana i njegovog desničarskog FIDES-a. Takođe, ma koliko odnosi obilovali političkom korektnošću i umerenim rečnikom, Mađarska ne odstupa ni za milimetar u momentima kada je u pitanju njen primarni nacionalni interes. Oni koji misle da je Mađarska kao članica Evropske Unije i NATO saveza blagonaklona barem prema svojim susedima koji su već članice ili teže tim organizacijama, najblaže rečeno su se prevarili. Mađarska najpre vodi računa o interesima sopstvene države i naroda pa tek onda pažnju posvećuje organizacijama čiji je eventualno član, bile one vojne, ekonomske ili političke prirode. I pred tom činjenicom im se mora skinuti kapa. 

Premijeri Zoran Milanović i Viktor Orban

Odličan primer za ovakvu tvrdnju su odnosi Mađarske i Hrvatske. Politički sukob između dve susedne zemlje je prethodnih godina tinjao na dva na prvi pogled nespojiva fronta. Prvo, već nekoliko godina tinja sukob dve države oko nastale afere u preuzimanju kontrolnog paketa akcija hrvatske državne kompanije INA od strane mađarskog energetskog giganta MOL-a. Naime, bivši hrvatski premijer Ivo Sanader je osuđen između ostalog i za krivično delo uzimanja mita kada je od MOL-a dobio 10 miliona evra kako bi ovoj kompaniji prepustio upravljačka prava nad hrvatskom INA-om. Drugi naizgled nespojiv događaj sa prethodnim je saobraćajna nesreća koju je kod Kapošvara u Mađarskoj 2010. izazvao hrvatski ministar ekonomije Radimir Čačić, usmrtivši tom prilikom dvoje ljudi. Mađarski pravosudni organi su pod kontrolom premijera Orbana počeli ovaj slučaj da koriste u spoljnopolitičke svrhe protiv susedne države. Čačić je osuđen na 22 meseca zatvora. Neki krugovi na presudu Čačiću gledaju kao na odmazdu za Sanaderov slučaj, neki posmatraju ovaj slučaj kao delimično uspešan pokušaj slabljenja hrvatske vlade kada se ima u vidu značaj Čačićevog resora, dok određeni krugovi ovaj događaj posmatraju kao običan pravni postupak protiv nekog građanina. Na ova dva na prvi pogled nespojiva politička polja zvanična Budimpešta želi da na simboličan način “pokaže zube” susednoj Hrvatskoj, jednoj od država prema kojima u površinskom smislu ima najozbiljnije ambicije. Srećom po susednu državu, takve ambicije su trenutno neutemeljene kao i u svim ostalim slučajevima. Mađari su u delovima Hrvatske na koje pretenduju u ubedljivoj manjini.

Transilvanija (Erdelj) na mapi današnje Rumunije

Velikomađarskih ambicija nije pošteđena ni jugoistočni sused Rumunija, odnosno njena istorijska oblast Transilvanija. Mađari Transilvaniju nazivaju Erdelj, i ova oblast je takođe bila u sastavu velike Austro-ugarske države do Prvog svetskog rata. Formiranjem velike rumunske države ujedinjenjem svih rumunskih teritorija 1918. godine izazvalo je revolt u Budimpešti. Preko milion Mađara se našlo u novoj domovini, odvojeno od matice u kojoj su živeli vekovima. Ovakav razvoj situacije je izazvao kratkotrajan mađarsko – rumunski rat 1919. godine koji je doveo do sloma Mađarske Sovjetske Republike. U Drugom svetskom ratu se Rumunija našla na strani Trećeg rajha kome su naftna polja u ovoj državi predstavljala osnovni izvor energije. Kako je i Mađarska bila na istoj strani u najvećem svetskom sukobu, njene ambicije ka Rumuniji nisu smele javno da se ispoljavaju jer se nisu uklapale u Hitlerove planove. Rumunija je nakon završetka rata ostala u granicama u kojima je i danas, a Transilvaniju je napustilo oko 300.000 Mađara. Njihov broj se ubrzano smanjuje sve do danas. Transilvanija po nacionalnom sastavu danas nije izuzetak u odnosu na druge oblasti na koje Mađarska ima pretenzije – Mađari su i ovde u ubedljivoj manjini. Prema popisu iz 1992. godine, od ukupnog broja od 7.200.000 stanovnika Mađari čine oko 1.600.000. Od 16 okruga koliko ih ima ova oblast, Mađari su većina u dva okruga – Hargita i Kovasna. Ova dva okruga zajedno sa delom okruga Mureš u kome su Mađari većina zajedno čine oblast koju naseljava mađarska etnička grupa koja sebe naziva Sekeljima, a ovu oblast nazivaju Sekeljfeld. Pitanje Sekeljfelda je ponovo aktuelizovano nedavno, kada je ambassador Mađarske u Bukureštu Oskar Fuzeš otvoreno podržao “teritorijalnu i etničku autonomiju Mađara” u Rumuniji, a čak je zatražio izmenu prvog člana Ustava Rumunije, odnosno promenu kvalifikacije Rumunije kao nacionalne u višenacionalnu državu. Ambasador je otvoreno mešanje u unutrašnja pitanja susedne države nastavio i kada je pozvan na konsultacije u Ministarstvo inostranih poslova Rumunije, a njegove stavove u potpunosti je podržao šef mađarske diplomatije Janoš Martonji. Kada imamo u vidu otvorenu podršku državnog vrha iz Budimpešte ovako otvorenim i potencijalno opasnim zahtevima, u budućnosti možemo očekivati samo eskalaciju ovog pitanja. Devedesetih godina je čak dolazilo i do protesta i manjih sukoba u nekim gradovima Transilvanije gde Rumuni nisu želeli da dozvole postavljanje dvojezičnih natpisa na javne ustanove u svojim gradovima, plašeći se da bi to moglo da izazove jačanje velikomađarskih ambicija u tom delu njihove države. Srećom, pravovremenom reakcijom odgovornih političara ovaj problem nije eskalirao. Ovakav istorijski razvoj rumunsko – mađarskog pitanja postao je kamen spoticanja između ove dve države koji će nesumnjivo uticati na odnose dve države i u budućnosti.

Nekadašnji slovački predsednik Vladimir Mečijar

Tradicionalno najlošije odnose od svih suseda Mađarska ima sa Slovačkom. Ovako loši odnosi dve države počivaju na istorijskoj činjenici da mađarski velikodržavni projekat od svih suseda jedino Slovačku obuhvata u celosti. Teritorija današnje Slovačke Republike je vekovima bila u sastavu najpre Ugarske, a zatim i Austro-Ugarske. Svoju nezavisnost je konačno stekla 1918. godine. Ne mireći se sa Trijanonskim sporazumom i porazom koji je njime ozakonjen, tadašnja Mađarska Sovjetska Republika je napala novostvorenu Čehoslovačku i na jednoj trećini teritorije Slovačke stvorila Slovačku Sovjetsku Republiku. Ova paradržava je bila kratkog daha, a revizionističke težnje Mađarske su kao Damoklov mač visile nad glavom Slovačke države sve do Drugog svetskog rata, kada je na njenoj teritoriji formirana marionetska slovačka država pod kontrolom nacističke Nemačke. Posle rata je mađarsko – slovačko pitanje zamrznuto i gurnuto pod tepih kao i u mnogim drugim slučajevima u tadašnjem istočnom bloku. Tenzije su se povećale nakon sloma Varšavskog pakta, a posebno nakon razlaza Češke i Slovačke. Od tada su sve glasniji zahtevi Mađara i žalbe kako su im osnovna prava uskraćena, po istom receptu kao i u drugim državama u njihovoj interesnoj sferi. Odnosi su bili zategnuti do tačke pucanja devedesetih godina kada je na vlasti u slovačkoj bio desničarski predsednik Vladimir Mečijar, u javnosti često upoređivan sa Slobodanom Miloševićem i Franjom Tuđmanom. Pod njegovim vođstvom su usvajana zakonska rešenja koja je mađarska zajednica smatrala diskriminatorskim i usmerenim protiv sebe. Tada su usledili protesti, a Mečijarova policija se nije libila da upotrebi silu protiv mađarskih demonstranata. Svaki, pa i najsitniji spor ove dve države u međunarodnoj arena prouzrokuje podizanje tenzija i vraćanje duhova prošlosti. U mađarsko – slovačkim odnosima svaki događaj dobija politički karakter. Možda kao najpraktičniji pokazatelj loših odnosa dve zemlje može poslužiti primer mosta koji povezuje severni pogranični mađarski grad Estergom i grad Šturovo sa slovačke strane. Most Marije Valerije je bio porušen od strane Nemaca 1944, a obnovljen je tek 2001. godine i to pod pritiskom i sredstvima Evropske Unije. Most je i u ovom slučaju kao u mnogobrojnim prethodnim odigrao ulogu povezivanja politikom prekinutih veza između ljudi.

Odnosi sa istočnim susedom Ukrajinom su za sada korektni. Osnov takve politike je višedecenijska strateška neopredeljenost Ukrajine. Od raspada Sovjetskog Saveza Ukrajina nevešto balansira između strateške opredeljenosti za članstvo u Evropskoj Uniji ili članstvu u organizacijama u kojima glavnu reč vodi Ruska Federacija. Mađari u ovoj zemlji čine neznatnu manjinu (oko 0,4 posto), pa samim tim i ne mogu da imaju značajniji politički uticaj. Međutim, ključ velikomađarskih ambicija usmerenih prema Ukrajini biće pitanje zapadne Ukrajine. Taj deo zemlje stvara probleme centralnim ukrajinskim vlastima, jer je poznat kao oblast izrazito naklonjena susednoj Poljskoj, region sa značajnim brojem pravoslavnih unijata i rimokatolika, region sa izrazito utemeljenim antiruskim i antipravoslavnim osećanjima, kao i region čije stanovništvo gaji poštovanje prema ukrajinskim saradnicima fašističkog okupatora iz Drugog svetskog rata. Ne treba imati ni trunku sumnje da će ovakvu situaciju na terenu Orbanova vlast umeti da iskoristi na pravi način u cilju ostvarenja sopstvenih interesa.

Okupirane jugoslovenske teritorije od strane Mađarske

"Smrt četnicima" - grafit u Budimpešti

Na kraju, odnosi Mađarske sa Srbijom nisu izuzeti od velikomađarskih ambicija zvanične Budimpešte. Iako Srbija korača ka sve većem ustupanju republičkih nadležnosti autonomnoj pokrajini Vojvodini i time de facto postaje asimetrična federacija, mađarske političke stranke u Srbiji predvođeni Savezom vojvođanskih Mađara ovakav razvoj situacije u potpunosti podržavaju. Autonomija Vojvodine u što većem obimu i prenošenje što većeg broja nadležnosti na Novi Sad Mađare približava njihovom konačnom cilju – osamostaljivanju Vojvodine i njenom pripajanju Velikoj Mađarskoj. Da ovo nisu puka nagađanja pokazuju mnogobrojni događaji na terenu koje naši mediji ili vešto prećutkuju ili o ovim događajima izveštavaju na marginama. U takve događaje spada nekažnjeno delovanje neonacističke organizacije “Pokret 64 županije” bliskoj ekstremno desnom JOBBIK-u na teritoriji Srbije, otvoreno promovisanje velikomađarske ideje među mađarskim stanovništvom u Vojvodini, pojavljivanje pasoša “Republike Vojvodine” širom zemlje, održavanje rok koncerata grupa čiji tekstovi imaju neskriven neonacistički prizvuk, pa i napadi na ljude srpske nacionalnosti u pojedinim mestima. Na ovakve događaje naše vlasti reaguju prećutkivanje, zataškavanjem i nekažnjavanjem brutalnog kršenja zakona pa i narušavanja ustavnog poretka. Kuda to može da odvede i da li situacija može da izmakne kontroli kada to nekome bude u interesu procenite sami. Ne treba smetnuti s uma ni činjenicu da je Mađarska ne trepnuvši svoj vazdušni prostor ustupila za prelete NATO aviona prilikom agresije na SRJ 1999. godine. Isto to su, ruku na srce, učinile i druge susedne države, ali kompletne slike radi to treba naglasiti u slučaju našeg severnog suseda. Tada je premijer Mađarske bio aktuelni premijer Viktor Orban.

Ustavnim inženjeringom Mađarska amnestira zločince

Pored svih navedenih nedela koje su mađarske vlasti činile kroz istoriju pokušavajući da ostvare svoje ambicije, aktuelna vlast premijera Viktora Orbana na sve načine pokušava da sakrije nacističku prošlost svoje države i relativizuje njenu ulogu u holokaustu. To se čini na perfidan način – reformama sistema obrazovanja, kontrolom medija krajnje netipičnom za države članice Evropske Unije, ali i silom – represijom nad političkim neistomišljenicima. Najpoznatiji takvi primeri su smena direktora Nacionalnog pozorišta Roberta Alfeldija zbog činjenice da je dozvolio Rumunima da proslave svoj nacionalni praznik, smena direktora muzeja holokausta Lasla Haršanjija zbog fotografije na kojoj se vidi deportacija mađarskih Jevreja, oduzimanja titule počasnog građanina Budimpešte književniku Akošu Kertesu “zbog uvrede sopstvene nacije” itd. Regent Mikloš Horti i njegovi zločini su od strane mađarske vlasti gurnute pod tepih, a širom Mađarske se postavljaju table i spomenici kojima se odaje počast Hortiju i njegovim političkim saborcima koji su učestvovali u rasparčavanju okolnih država. Novi mađarski Ustav koji je stupio na snagu 1. januara 2012. godine je praktično amnestirao Hortija od dobrog dela zločina koje je počinio. Naime, u Ustavu se navodi da je Mađarska političku nezavisnost izgubila 19. marta 1944. godine kada je pala pod direktnu kontrolu nemačkih trupa, a da je vratila 2. maja 1990. godine nakon prvih demokratskih parlamentarnih izbora. Tim na prvi pogled samo formalnim činom aktuelna vlast amnestira Mikloša Hortija od odgovornosti za deportaciju 400.000 Jevreja u logore smrti i zločine “Strelastih krstova” na okupiranim teritorijama. Ove zločinačke operacije su bile pod direktnom kontrolom Mikloša Hortija. Vrhunac cinizma i slobodnog tumačenja istorijskih događaja je postavljanje spomen ploče Miklošu Hortiju u Debrecinu koju je osveštao biskup. Pored ovakvih političkih poteza kojima Budimpešta želi da prikrije svoju fašističku prošlost, ona sakriva zločince koji pola veka posle Drugog svetskog rata izmiču pravdi. Među njima su javnosti dobro poznat Šandor Kepiro, zatim Laslo Čatari i mnogi drugi. Cilj ovakvog prekrajanja istorije i prikrivanja određenih istorijskih činjenica ima za konačni cilj stvaranje slike o Mađarskoj kao istorijskoj žrtvi kojoj je nametnutim Trijanonskim sporazumom nanesena velika nepravda. Naravno, veoma vešto se izbegava činjenica da je Mađarska u tom ratu bila agresor i da je doživela težak poraz, kao i da su njene tadašnje vlasti učestvovale u “konačnom rešenju” jevrejskog pitanja u Evropi.

U suštinskom geopolitičkom smislu aktuelna vlast u Mađarskoj odgovara politici Sjedinjenih Država kao najvažnijem geopolitičkom igraču na svetu trenutno, jer u sebi nosi neskriven antiruski element, o čemu je bilo reči u mom prethodnom tekstu. Centralna Evropa i Mađarska kao njen nezaobilazan deo uvek su bili predmet nadmetanja između sukobljenih blokova tokom Hladnog rata. Tada je Mađarska s obzirom na pripadnost Varšavskom paktu politički pripadala Istočnoj Evropi. Kada znamo da poznat geopolitički zakon Halforda Makindera glasi – “Ko vlada Istočnom Evropom vlada predelom srca, ko vlada predelom srca vlada svetom” postaje nam jasnije zbog čega je ovaj region severno od naše zemlje od suštinske važnosti za sudbinu celokupne planete. Ovaj deo Istočne Evrope je sastavni deo šireg geopolitičkog fronta koji SAD i njihovi saveznici postepeno formiraju prema Rusiji u Evropi, i proteže se od Skandinavije, preko baltičkih država tradicionalno nenaklonjenih Rusima, Poljske, Mađarske, pa sve do Rumunije i Bugarske na jugu Balkana. Ovaj niz država je u sastavnom delu evropskog geopolitičkog “fronta” koji ima ulogu da spreči širenje ruskog geopolitičkog uticaja ka centralnoj Evropi.  Osim toga, strateška važnost Panonske nizije i koridora koji kroz nju najefikasnije povezuju severnu i centralnu Evropu sa Balkanom i Azijom ne sme ostati prepuštena geopolitičkim protivnicima.

Zaključak koji se može izvući iz priloženog je da u mađarskoj državotvornoj ideji postoji istorijska konstanta, nit koja prožima sve događaje od mađarskog doseljavanja u Evropu pa sve do današnjeg dana kada je Mađarska članica EU, NATO saveza i mnogobrojnih regionalnih inicijativa i organizacija. Određeni upadljivi detalji samo dodatno upotpunjuju mozaik velikomađarskog plana. Jedan takav detalj je nehotice prikazan u jednoj televizijskoj emisiji pre oko godinu dana, kada je gradonačelnik Budimpešte govorio o problemima beskućnika u tom gradu i predlozima za rešenje tog problema. Posmatrači oštrijeg oka mogli su da primate mapu velike Mađarske na zidu u kancelariji gradonačelnika na veoma vidnom mestu. “Tačka na i” prve faze sprovođenja velikomađarskog plana je odluka o dodeli državljanstva svim etničkim Mađarima u region i svetu, kako bi bila ojačana glasačka mašinerija aktuelnog premijera Orbana i njegovog FIDES-a i kako bi se obezbedila još ubedljivija pobeda na narednim izborima. Ambicije se ne skrivaju, pitanje je samo želimo li mi da ih vidimo ili ne. Nadam se da je sada jasnije zbog čega je od suštinske važnosti uvek pomno pratiti dešavanja na budimpeštanskom Košutovom trgu i na njih pravovremeno reagovati. U suprotnom, bojim se da možemo biti iznenađeni razvojem događaja u mađarskoj interesnoj sferi, a tada će po svoj prilici biti kasno za bilo kakvu reakciju.